“Ik geloof het niet”

“Ik geloof het niet”, zei heer Ollie zorgelijk. “Het is jullie eigen schuld bedoel ik. Ik geloof dat jullie er alleen uit kunnen komen als je het bos met rust wilt laten. Dat geloof ik.” – Marten Toonder (1971) De Kwinkslagen. De auteur sloeg de spijker op de kop. Veel van de problemen nu, komen voort uit de grootschalige ontbossing. 

Wordt COP26 Glasgow een keerpunt met de beloften om een einde aan de ontbossing te maken? Een concrete en handhaafbare route, met harde afspraken en contracten met de werkelijke spelers op het veld, ontbreekt echter. 

Het rapport 2021 Must Be a Turning Point for Forests. 2020 Data Shows Us Why door het op 31 maart gepubliceerde World Resources Institute, herinnert ons aan de harde noodzaak. De cijfers spreken boekdelen, de ontbossing is omvangrijk. 

Meer dan 12 miljoen hectare in de tropen ging verloren in 2020, volgens University of Maryland. Vooral alarmerend, het bevat 4.2 miljoen hectare van ongerept oorspronkelijk tropisch regenwoud, een gebied zo groot als Zwitserland of Nederland. Het verlies betekent een verdere verdieping van de crisis voor met name klimaatstabiliteit en bescherming van de biodiversiteit.

Het kraakt en het piept

In de historie van Nederland is dit toch een bijzonder moment. Wij, rijk land, staan er financieel helemaal niet zo goed voor. Gemeenten raken in de problemen. De redenen zijn ook indrukwekkend. Kern: overheden schuiven elkaar taken toe en brengen elkaar daarmee financieel in de problemen. Die ene overheid is een fictie, zo blijkt.

De multi-level governance, ooit geïntroduceerd als het ei van Columbus, is niet werkend. Vanuit mijn internationale contacten weet ik, dat het naar ‘beneden’ duwen van bezuinigingen van regeringen naar gemeenten een patroon is dat in heel Europa voorkomt en de laatste 20 jaar gebruik is geworden.

Het rapport van BMC (19 maart 2021) voor de VNG spreekt boekdelen. De genoemde fysieke risico’s voor de nabije toekomst echoën die van het Global Risks Report 2021 en maken dat zij dichtbij komen:

  • Nationale belangen onvoldoende geborgd in lokaal ruimtelijk beleid.
  • Schadelijke gevolgen voor mens, dier en plant als gevolg van (slechte) luchtkwaliteit, calamiteiten, verkeers(on)veiligheid.
  • Toenemende bezuinigingen door verminderd gevoel van eigenaarschap door afstand.
  • Bijdrage Klimaatakkoord (CO2-doelstellingen e.d.) niet gerealiseerd.
  • Vertraagde planvorming, onvoldoende afgestemd.
  • Oplopende kosten voor inzet van kennis (te weinig gedeeld).
  • Afnemend draagvlak voor besluiten.
  • Afnemende ruimtelijke kwaliteit en leefbaarheid stedelijk en landelijk gebied.
  • Woningbouwdoelstelling niet gerealiseerd en lange wachtlijsten huurwoningen.
  • Dienstverlenende rol (vergunningverlening) onder druk (snelheid en kwaliteit).
  • Afnemend draagvlak voor besluiten.

Deze beelden herhalen zich al jaren en het wiel draait dieper en dieper in het zand. De politiek lijkt maar te willen blijven stapelen en raakt meer en meer losgezongen van een werkelijkheid die realiseerbaar en haalbaar is, qua capaciteit, kennis, mensen en financiën.

Omdat wij in een democratisch bestel leven is het dus de hoogste tijd om bestuurders te kiezen die oog hebben voor realiteitszin en vooral beschikken over organiserend vermogen. De som van onze overheden komt meer en meer in de problemen, en wij weten, dat leidt tot ontwrichting.

“Mijn onbegrijpelijke overheid”

Jack Kruf

Enkele passages uit het Jaarverslag 2012 van de Nationale ombudsman Alex Brenninkmeijer. “Voor mijn jaarverslag over 2012 wilde ik graag weten tegen welke problemen burgers in hun contacten met de overheid aanlopen. Deze vraag heb ik daarom aan een brede kring van mensen uit de praktijk voorgelegd: advocaten, sociaal raadslieden, belastingadviseurs en een ruime groep van andere intermediairs.

De drie belangrijkste oorzaken bleken een slecht werkende bureaucratie, complexe wetgeving en een gebrek aan inlevingsvermogen. Deze en andere oorzaken maken dat burgers de overheid vaak als onbegrijpelijk ervaren. Dit werd dan ook het thema van het jaarverslag: Mijn onbegrijpelijke overheid.”

“Tussen de overheid en burgers bestaat een voortdurende spanning waarvan de betekenis door de overheid vaak miskend wordt. Deze spanning wordt veroorzaakt doordat de overheid voor een belangrijk deel van andere waarden uitgaat dan burgers. Voor de overheid staan «systeemwaarden» voorop, terwijl voor burgers menselijke waarden vaak zwaarder wegen. De overheid, die is opgebouwd uit talloze organisaties, streeft ernaar om in al haar onderdelen haar taken binnen de wettelijke en financiële kaders efficiënt uit te voeren. Rechtmatig, financieel verantwoord en efficiënt zijn kernwaarden voor de overheid.”

“Voor de overheid vormt een laat antwoord op een verzoek van een burger bijvoorbeeld een managementprobleem; een probleem van een niet-optimaal werkende bureaucratie. En welke bureaucratie werkt zonder fouten? Voor burgers vormt een laat antwoord een bron van zorg, van ergernis en uiteindelijk een teken van onachtzaamheid van de kant van de overheid. De spanning tussen mens en systeem is een kernthema voor de Nationale ombudsman. Deze spanning heeft meerdere oorzaken:

  • De overheid heeft voor het uitvoeren van haar taken de medewerking van de burger nodig, maar deze snapt op zijn beurt niet waarom, waardoor zij elkaar vaak moeilijk kunnen vinden.
  • De papieren werkelijkheid van wetten en regels verhoudt zich moeilijk tot de werkelijkheid van de uitvoering.
  • De overheid maakt gebruik van systemen die moeilijk passen bij de grote verscheidenheid van individuele burgers.”

“De complexiteit van de overheid maakt het voor de burger, zeker voor de laagopgeleide, lastig om onze bureaucratie te begrijpen en ermee om te kunnen gaan. Maar zelfs hoger opgeleide burgers en ambtenaren zelf hebben moeite om de overheid te begrijpen. Dit knelt, zeker in tijden van bezuinigingen en economische crisis waarin het beroep van de burger op de overheid toeneemt.

  • 67% van de ondervraagde intermediairs geeft aan dat de belangrijkste bron van problemen voor hun cliënten te maken heeft met werk en inkomen.
  • En dat deze problemen volgens 82% van hen in de afgelopen twee jaar zijn toegenomen. De behoefte van burgers in crisistijd aan financiële ondersteuning is merkbaar toegenomen.
  • Op de vraag of de bezuinigingen van invloed zijn op de kwaliteit van de dienstverlening, gaf 77% aan dat die kwaliteit bij de overheid is afgenomen.”

“De belangrijkste oorzaken samengevat van de spanning tussen de overheid – als systeem – en de leefwereld van de burger.

  • De overheidssystemen zijn zelf complex en regelmatig zijn meerdere overheidsorganisaties tegelijk betrokken bij één onderwerp dat de burger raakt. Vaak zijn het slechts specialisten op een bepaald onderwerp die precies weten hoe het beleid in elkaar zit en in de praktijk moet worden toegepast.
  • Bureaucratie.
  • Onvoldoende inlevingsvermogen.
  • Wet- en regelgeving zijn complex en daarbij verandert wetgeving steeds. Op de levensdomeinen als wonen, werken en familieleven, waar bijna alle burgers wel mee te maken hebben, is een aantal complexen van wet- en regelgeving van toepassing dat slechts door een groep experts goed begrepen wordt.”

Download hier Ombudslezing Mijn Onbegrijpelijke Overheid door Alex Brenninkmeijer, 31 mei 2013